Tahribatsız Muayene (NDT) hizmetleri; temel malzemelerden nihai ürünlere, montajlardan endüstriyel ekipmanlara kadar geniş bir alanda yüzeysel ve yapısal kusurların tespit edilmesini sağlamaktadır. Bu sayede, olası malzeme arızalarından kaynaklanabilecek riskler ve maliyetler önceden önlenerek güvenli ve sürdürülebilir süreçler oluşturulmaktadır.

Bununla birlikte, hizmetlerimiz, ulusal ve uluslararası geçerliliğe sahip standartlara tam uyum içinde yürütülmekte olup, hem işletmelerin operasyonel verimliliğini artırmalarına hem de ürün güvenilirliğini sağlamalarına ve sürdürülebilir kalite yönetimi oluşturmalarına katkı sunmaktadır.

Şimdi ise bu hizmetlerin başında gelen yöntemlerden birine yakından bakalım:

Radyografik Muayene

Tahribatsız muayenenin hacimsel yöntemlerinden biri olan radyografik muayene, doğal radyoaktif izotoplar (Ir-192, Se-75, Co-60) veya X-Işınları kullanılarak kaynaklı birleştirmeler, döküm, dövme ve plastik mamullerin iç kusurlarını tespit etmek için kullanılır.

Bu yöntemde, radyasyon kaynağından çıkan ışın demeti test parçasına nüfuz eder ve farklı oranlarda zayıflayarak test parçasının arkasına yerleştirilmiş film üzerine düşer. Diğer bir deyişle, doğrusal ilerleyen X ve Gama ışınları, malzeme ile malzeme içerisindeki süreksizliklerin yoğunlukları farklı olduğundan süreksizliklerin izdüşümü filmde aynen görüntülenir.

Bu tekniğin en önemli avantajlarına gelince: Radyografik Test çok hassas sonuçlar verir ve bu sonuçlar kalıcı olarak kaydedilebilir. Ayrıca bütün malzemelere uygulanabilir. Üstelik, yapılan radyografik muayenenin doğruluğu ve güvenilirliği radyograflar üzerinden rahatlıkla anlaşılmaktadır.

Öte yandan, bazı dezavantajları da bulunmaktadır. Her şeyden önce, radyasyon içerdiğinden dolayı gerekli önlemler alınmazsa sağlık için zararlı olabilir. Buna ek olarak, filmin pozlanması, banyolanması ve görüntülenmesi nispeten yavaş bir teknik olmasına yol açar. Son olarak, yüzey altında tespit edilen hatanın derinliği hakkında bilgi edinilemez.

Radyografik Testte Kullanılan Bazı Standartlar:

EN ISO 5579 – Tahribatsız muayene – Metalik malzemelerin film ve X veya gama ışınlarıyla radyografik muayenesi için genel prensipler
EN ISO 17636 – 1 –  Kaynak dikişlerinin tahribatsız muayenesi – Radyografik muayene – Bölüm 1: Filmli X ve gama ışını teknikleri
EN ISO 17636 – 2 – Kaynak dikişlerinin tahribatsız muayenesi – Radyografik muayene – Bölüm 1: Dijital detektörler ile X ve gama ışını teknikleri
EN ISO 10675 – 1 – Kaynakların tahribatsız muayenesi – Radyograifk muayene için kabul seviyeleri – Bölüm 1: Çelik, nikel, titanyum ve bunların alaşımları
EN 12681 – Döküm – Radyografik muayene
EN ISO 10893 – 6 – Çelik boruların tahribatsız muayenesi – Bölüm 6: Kusurların tespiti için kaynaklı çelik borularda kaynak dikişinin radyografik muayenesi
EN ISO 10893 – 7 – Çelik boruların tahribatsız muayenesi – Bölüm 7: Kusurların tespiti için kaynaklı çelik borularda kaynak dikişinin dijital radyografik muayenesi
TS EN ISO 10042 – Kaynak – Aluminyum ve alaşımlarında ark kaynaklı birleştirmeler – Düzgünsüzlükler için kalite seviyeleri
AD 2000-MERKBLATT HP 5/3 : Manufacture and testing of joints – Non-destructive testing of welded joints.
ASME Boiler and Pressure Vessel Code – Section V: Nondestructive Examination
ASME B31.1 Power Piping Changes
ASME B31.3 Process Piping Code Changes
ASME B31.8 Gas Transmission and Distribution Piping Systems
API 5L Specification for Line Pipe
API 653 Aboveground Storage Tank Inspector
API 1104 Welding of Pipelines and Related Facilities

Ultrasonik Muayene

Ultrasonik Test, hacimsel tahribatsız muayene (NDT) yöntemlerinden biridir. Bu yöntemin çalışma prensibi, prob içerisine yerleştirilmiş ters piezoelektrik etki ile kısa darbeli ses dalgaları üreten piezoelektrik kristale, malzemenin arka duvarında oluşan yankının geri gelip cihaza iletilmesine dayanır. Dolayısıyla, malzeme içerisinde bir süreksizlikten geri gelen yankı, cihaz ekranında pik olarak görünür.

Ultrasonik Testin en büyük avantajı, süreksizliklerin malzeme içerisindeki konumlarını göstermesidir. Örneğin, kaynaklı metallere ultrasonik test yapıldığında kaynak kökündeki ve haz bölgesindeki süreksizliklerin konumu rahatlıkla belirlenebilir. Ayrıca, bahsedilen bu çalışma prensibine dayalı olarak malzemelerin kalınlıkları da ölçülmektedir. Bunun yanı sıra, metalik veya metalik olmayan malzemelerde hacimsel hatalar ile çatlak türü yüzey hatalarının tespiti için de kullanılabilir.

Diğer avantajlarına bakacak olursak, ultrasonik test portatiftir ve anında sonuç verir. Ancak, bazı dezavantajları da bulunmaktadır. Öncelikle, 8 mm’den kalın malzemeler için uygulanabilir olması bir kısıttır. Bununla birlikte, östenitik (kaba taneli) malzemeler için ultrasonik yöntem uygulanması oldukça zordur.

Ultrasonik Testte Kullanılan Bazı Standartlar:

EN ISO 16810 – Tahribatız muayene – Ultrasonik muayene: Genel kurallar
EN ISO 11666 – Kaynakların tahribatsız muayenesi – Ultrasonik muayene – Kabul seviyeleri
EN ISO 22825 – Kaynakların tahribatsız muayenesi – Ultrasonik muayene – Östenitik çelikler ve nikel tabanlı alaşımlarda kaynakların muayenesi
EN ISO 12680 – 1 – Döküm – Ultrasonik muayene – Bölüm 1: Genel amaçlı çelik dökümler
EN ISO 12680 – 2 – Döküm – Ultrasonik muayene – Bölüm 2: Yüksek gerilmelere maruz kalacak çelik döküm bileşimler
EN ISO 12680 – 3 – Döküm – Ultrasonik muayene – Bölüm 3: Küresel grafitli demir dökümler
EN 10228 – 3 – Çelik dövmelerin tahribatsız muayenesi – Bölüm 3: Ferritik veya martenzitik çelik dövmelerin ultrasonik muayenesi.
EN 10228 – 4 – Çelik dövmelerin tahribatsız muayenesi – Bölüm 4: Östenitik ve östebitik-ferritik paslanmaz çelik dövmelerin ultrasonik muayenesi
EN ISO 10893 – 8 – Çelik boruların tahribatsız muayenesi – Bölüm 8: Düzlemsel kusurların tespiti için dikişsiz ve kaynaklı boruların otomatik ultrasonik muayenesi
EN ISO 10893 – 9 – Çelik boruların tahribatsız muayenesi – Bölüm 9: Düzlemsel kusurların tespiti için kaynaklı boruların imalâtında kullanılan çelik şeritlerin/plâkaların otomatik ultrasonik muayenesi
EN ISO 10893 – 10 – Çelik boruların tahribatsız muayenesi – Bölüm 10: Boyuna ve/veya enine kusurların tespiti için dikişsiz ve kaynaklı (toz altı ark kaynaklı hariç) çelik boruların otomatik tam çevre ultrasonik muayenesi
EN ISO 10893 – 11 – Çelik boruların tahribatsız muayenesi – Bölüm 11: Enine ve/veya boyuna kusurların tespiti için kaynak edilmiş çelik borularda kaynak dikişinin otomatik ultrasonik muayenesi
TS EN ISO 10042 – Kaynak – Aluminyum ve alaşımlarında ark kaynaklı birleştirmeler – Düzgünsüzlükler için kalite seviyeleri
EN 10308 – Tahribatsız muayene – Çelik çubukların ultrasonik muayenesi
AD 2000-MERKBLATT HP 5/3 : Manufacture and testing of joints – Non-destructive testing of welded joints.
ASME Boiler and Pressure Vessel Code – Section V: Nondestructive Examination
ASME B31.1 Power Piping Changes
ASME B31.3 Process Piping Code Changes
ASME B31.8 Gas Transmission and Distribution Piping Systems
API 5L Specification for Line Pipe
API 653 Aboveground Storage Tank Inspector
API 1104 Welding of Pipelines and Related Facilities

Manyetik Partikül Test

Manyetik parçacık testi (MT), ferromanyetik malzemelerin yüzey kusursuzluğunu kontrol etmeye yönelik bir NDT yöntemidir. Bu yöntemin temel mantığı, test edilecek malzemenin manyetize edilmesidir. Manyetize işlemi, parçadan elektrik akımı veya doğrudan manyetik akı geçirilerek gerçekleştirilir. Örneğin, bu işlem elde tutulan bir boyunduruk (yoke), elektro bobin, merkezi kondüktör veya hareketli elektrot kullanılarak yapılabilir. Test malzemeleri ferromanyetik olduğu için manyetik akının geçmesine katkıda bulunur.

Bu manyetik alan içerisinde, yüzeydeki ve yüzeye yakın kusurlar ve boşluklar, manyetik alan akılarının geçmesini engeller ve saptırır. Böylece, hata üzerinde yoğun kaçak akı oluşur. Ardından, küçük manyetik parçacıklar içeren bir sıvı uygulandığında, bu parçacıklar kusurların etrafında birikir ve onları çıplak gözle görünür hale getirir. Ayrıca, kusurların daha net görünür hale gelmesi için testten önce malzemeye beyaz bir kontrast maddesi uygulanır. Bununla birlikte, yüksek hassasiyet için ultraviyole (mor) ışık altında floresan sıvı kullanılır; ancak bu, karanlık bir test ortamı gerektirir.

Manyetik parçacık testini öne çıkaran avantajları:

• Geniş yüzeylerin denetimi hızlı bir şekilde yapılabilir,  uygulama anında sonuç verir.
• Hatalar boyutlarıyla birlikte doğrudan yüzeyde görülebilir.
• Nispeten ekipmanlar düşük maliyetlidir.
• Portatiftir. Elektrik olmaması durumunda pille çalışan boyunduruk kullanılabilir.
• Kritik yüzey hazırlığı ve temizliği yoktur.Bu gibi avantajlarının dışında sadece ferromanyetik malzemelere uygulanması önemli bir sınırlamadır. Boya vb. kaplamaların varlığında sonuç vermez. Pürüzlü yüzeylerde sağlıklı sonuç alınmaz.

Manyetik Parçacık Testinde Kullanılan Bazı Standartlar:

EN ISO 9934-1 2016 – Tahribatsız Muayene – Manyetik parçacıkla muayene – Bölüm 1: Genel Kurallar
EN 1330-7 – Tahribatsız Muayene – Terimler – Bölüm 7: Manyetik parçacık muayenesinde kullanılan terimler
EN ISO 17638 – Kaynakların Tahribatsız Muayenesi – Manyetik parçacık testi
EN ISO 23278 –  Kaynakların Tahribatsız Muayenesi – Manyetik parçacık testi – Kabul seviyeleri
EN 1369 – Dökümler – Manyetik parçacık muayenesi
EN 10228-1 Çelik dövmelerin tahribatsız muayenesi – Bölüm 1: Manyetik parçacık muayenesi
EN ISO 10893-5 – Çelik boruların tahribatsız muayenesi – Bölüm 5: Yüzey kusurlarının tespiti için dikişsiz ve kaynaklı ferromanyetik çelik boruların manyetik parçacık muayenesi
AD 2000-MERKBLATT HP 5/3 : Manufacture and testing of joints – Non-destructive testing of welded joints.
ASME Boiler and Pressure Vessel Code – Section V: Nondestructive Examination
ASME B31.1 Power Piping Changes
ASME B31.3 Process Piping Code Changes
ASME B31.8 Gas Transmission and Distribution Piping Systems
API 5L Specification for Line Pipe
API 653 Aboveground Storage Tank Inspector
API 1104 Welding of Pipelines and Related Facilities

Sıvı Penetrant Test

Sıvı Penetrant Testi (PT), yüzeydeki çatlakları bulmak için kullanılan bir tahribatsız muayene yöntemidir. Bu test, çok çeşitli malzemeler için uygulanabilir: metalik ve metalik olmayan, manyetik ve manyetik olmayan, ayrıca iletken ve iletken olmayan malzemeler. Örneğin, test edilebilen metalik malzemelere alüminyum, magnezyum, titan, bakır, pirinç, bronz ve birçok alaşım; metalik olmayan malzemelere ise seramikler, plastik ve cam örnek verilebilir.

Bu yöntem, kılcal (kapiler) etki ilkesini kullanır. Bu prensibe göre, test parçasına düşük viskoziteli bir sıvı boya uygulanır. Düşük viskozitesi nedeniyle yüzeydeki süreksizliklere iyi bir şekilde çekilir. Ardından, yeterli nüfuz etme süresinden sonra, fazla sıvı durulanır. Daha sonra, kuruduktan sonra tebeşir benzeri bir geliştirici (developer) uygulanır. Bu geliştirici, nüfuz eden boyayı dışarı kusturur (çeker). Böylece, kusur operatör tarafından yorumlanabilecek şekilde görünür hale gelir. Bunun yanı sıra, yüksek hassasiyet için ultraviyole (mor) ışık altında florışıl penetrant kullanılır. Ancak bu, karanlık bir test ortamı gerektirir.

Yapılacak olan her sıvı penetrant muayenede kullanılacak penetrant sıvıların sağlaması gereken özellikler vardır. Bunlar:

• Test parçası yüzeyinin tamamına kolaylıkla  yayılır.
• Kapiler etki sayesinde süreksizliğin içine girer.
• Ara temizlikte parça yüzeyinden kolay şekilde uzaklaştırılır ancak süreksizliğin içinde kalır.
• Muayenede sıvı halini korur ve  geri emilim kolay olur.
• Flüoresan özellik sayesinde fark edilmesi kolay olur, yüksek görünürlük sağlar.
• Parçayı deforme etmez.
• Operatöre zararı olmaz.

Bunlara ek genel olarak sıvı penetrant muayenesi ekonomik, portatif, hızlı yöntem olmasıyla ön plana çıkar. Bitişik süreksizliklere karşı çok duyarlıdır ve yüzeydeki bütün süreksizlikler bir işlemle tespit edilebilir.

Sıvı Penetrant Testinde Kullanılan Bazı Standartlar:

TS EN ISO 3452-1 – Tahribatsız muayene – Penetrant muayenesi – Bölüm 1: Genel kurallar
EN ISO 23277 2015 –  Kaynakların tahribatsız muayenesi – Kaynakların penetrant muayenesi – Kabul seviyeleri
TS EN 1371-1 2012 – Dökümler – Sıvı penetrant muayenesi – Bölüm 1: Kum,  basınçsız ve düşük basınçlı kalıp
TS EN 1371-2 2015 –  Dökümler – Sıvı penetrant muayenesi – Bölüm 2: Hassas dökümler
EN ISO 10228-2 – Çelik dövmelerin tahribatsız muayenesi – Bölüm 2: Penetrant muayenesi
EN ISO 10893-84 – Çelik boruların tahribatsız muayenesi – Bölüm 4: Yüzey kusurlarının tespiti için dikişsiz ve kaynaklı çelik boruların sıvı penetrant muayenesi
TS EN ISO 10042 – Kaynak – Aluminyum ve alaşımlarında ark kaynaklı birleştirmeler – Düzgünsüzlükler için kalite seviyeleri
AD 2000-MERKBLATT HP 5/3 : Manufacture and testing of joints – Non-destructive testing of welded joints.
ASME Boiler and Pressure Vessel Code – Section V: Nondestructive Examination
ASME B31.1 Power Piping Changes
ASME B31.3 Process Piping Code Changes
ASME B31.8 Gas Transmission and Distribution Piping Systems
API 5L Specification for Line Pipe
API 653 Aboveground Storage Tank Inspector
API 1104 Welding of Pipelines and Related Facilities

Görsel Muayene

Görsel test (VT), korozyon, parçaların yanlış hizalanması, fiziksel hasar ve çatlaklar gibi yüzey süreksizliklerinin varlığını değerlendirmek için test parçasının yüzeyini görsel olarak gözlemlenmesini içerir. Her şeyden önce, görsel testler test parçasına doğrudan bakılarak veya büyüteç, ayna, boroskop ve bilgisayar destekli görüntüleme sistemleri gibi optik aletler kullanılarak yapılabilir. Ayrıca, dökümleri, dövmeleri, işlenmiş parçaları ve kaynakları incelemek için görsel muayene uygulanabilir ve endüstrinin tüm dallarında kullanılır.

Bununla birlikte, muayenelerde malzemenin biçimine, yapısına, muayene edilecek bölgenin ulaşılabilirliğine göre gerektiğinde endoskop, ayna, boroskop gibi yardımcı araçlar kullanılarak uygulama gerçekleştirilebilir.

Gözle muayene basit bir yöntem olarak görünür, ancak önemli bir muayene yöntemidir. Nitekim, diğer tahribatsız muayene yöntemlerinin uygulanmasından önce yapılması gerekir.

Öte yandan, görsel muayene kaynaktan önce, kaynak sırasında ve kaynaktan sonra yapılırsa, süreksizlikler diğer tahribatsız muayene yöntemlerini uygulamaya gerek duymadan tespit edilebilir. Bu sayede fazla maliyet önlenir ve zaman kazancı sağlanır.

Görsel Testte Kullanılan Bazı Standartlar:

EN 13018 – Tahribatsız muayene – Gözle muayene – Genel kurallar
EN 1330-10 Tahribatsız muayene – Terminoloji – Bölüm 10: Gözle muayenede kullanılan terimler
EN ISO 17637 – Ergitme kaynaklarının tahribatsız muayenesi – Ergitme kaynaklı birleştirmelerin gözle muayenesi
EN ISO 5817 – Kaynak – Çelik, nikel, titanyum ve bunların alaşımlarında ergitme kaynaklı (demet kaynağı hariç) birleştirmeler – Kusurlar için kalite seviyeleri )
TS EN ISO 10042 – Kaynak – Alüminyum ve alaşımlarında ark kaynaklı birleştirmeler – Düzgünsüzlükler için kalite seviyeleri
ISO 11971 – Çelik dökümlerin yüzey kalitesi için gözle muayene
AD 2000-MERKBLATT HP 5/3 : Manufacture and testing of joints – Non-destructive testing of welded joints.
ASME Boiler and Pressure Vessel Code – Section V: Nondestructive Examination
ASME B31.1 Power Piping Changes
ASME B31.3 Process Piping Code Changes
ASME B31.8 Gas Transmission and Distribution Piping Systems
API 5L Specification for Line Pipe
API 653 Aboveground Storage Tank Inspector
API 1104 Welding of Pipelines and Related Facilities
Görsel test (VT), korozyon, parçaların yanlış hizalanması, fiziksel hasar ve çatlaklar gibi yüzey süreksizliklerinin varlığını değerlendirmek için test parçasının yüzeyini görsel olarak gözlemlenmesini içerir. Görsel testler, test parçasına doğrudan bakılarak veya büyüteç, ayna, boroskop ve bilgisayar destekli görüntüleme sistemleri gibi optik aletler kullanılarak yapılabilir. Dökümleri, dövmeleri, işlenmiş parçaları ve kaynakları incelemek için görsel muayene uygulanabilir ve endüstrinin tüm dallarında kullanılır.

Muayenelerde malzemenin biçimine, yapısına, muayene edilecek bölgenin ulaşılabilirliğine göre gerektiğinde endoskop, ayna, boroskop gibi yardımcı araçlar kullanılarak uygulanabilir.

Gözle muayene basit bir yöntem olarak görünür fakat önemli bir muayene yöntemidir. Diğer tahribatsız muayene yöntemlerinin uygulanmasından önce yapılması gerekir.

Görsel muayene kaynaktan önce, kaynak sırasında ve kaynaktan yapılırsa, süreksizlikler, diğer tahribatsız muayene yöntemlerini uygulamaya gerek duymadan tespit edilebilir ve fazla maliyet önlenir, zaman kazancı sağlanır.